ข้อแนะนำและข้อไม่ควรปฏิบัติภายหลังการผ่าตัด (Do's and Don'ts After Surgery)
แผลเล็ก ฟื้นตัวไว แต่ทำไมยังต้องระวัง? สิ่งที่ต้องรู้หลังผ่าตัดกระดูกสันหลังผ่านกล้อง
หลังจากการผ่าตัดผ่านกล้องเอ็นโดสโคป คนไข้ส่วนใหญ่มักจะรู้สึกว่าอาการปวดร้าวลงขานั้นทุเลาลงอย่างชัดเจน แผลที่ผิวหนังก็เล็กเพียง 8 มิลลิเมตร ทำให้หลายท่านอยากกลับไปใช้ชีวิต หรือกลับไปทำงานตามปกติในวันรุ่งขึ้นเลย
ในฐานะศัลยแพทย์ที่ยังคงเฝ้าสังเกตและเรียนรู้กระบวนการฟื้นฟูร่างกายของคนไข้ในทุกๆ วัน ผมมักจะตั้งคำถามเสมอว่า เราจะประคับประคองการฟื้นตัวนี้ให้ดีที่สุดได้อย่างไร ผมจึงมักจะเตือนคนไข้ด้วยความเป็นห่วงเสมอครับว่า "ความเจ็บปวดที่หายไป ไม่ได้แปลว่าโครงสร้างข้างในสมานตัวสมบูรณ์แล้ว"
ความจริงที่ซ่อนอยู่ใต้แผลขนาดเล็ก
แม้เราจะเอาเศษหมอนรองกระดูกที่กดทับเส้นประสาทออกไปแล้ว แต่ "รอยปริแตก" ที่ผนังหมอนรองกระดูก (Annulus Fibrosus) ยังคงอยู่ครับ ร่างกายต้องใช้เวลาอย่างน้อย 4-6 สัปดาห์ในการสร้างเนื้อเยื่อใหม่ขึ้นมาสมานรอยแตกนี้ หากเรากลับไปใช้งานหนักเร็วเกินไป หมอนรองกระดูกชิ้นใหม่ก็อาจจะปลิ้นซ้ำออกมาทางรอยแตกเดิมได้ (Recurrent Disc Herniation)
ข้อจำกัดเล็กๆ น้อยๆ ในช่วงเดือนแรก จึงมีไว้เพื่อ "ปกป้องและลดความเสี่ยงในการกลับมาเป็นซ้ำ" ครับ
ข้อห้ามและข้อควรระวัง (The BLT Rules)
จำง่ายๆ ด้วยกฎ BLT ในช่วง 4-6 สัปดาห์แรกครับ:
- B - No Bending (ห้ามก้มหลัง): หากของตก ห้ามก้มโค้งหลังลงไปเก็บเด็ดขาด ให้ใช้วิธีย่อเข่าลงโดยให้หลังตั้งตรงแทน
- L - No Lifting (ห้ามยกของหนัก): เลี่ยงการยกของที่หนักเกิน 2-3 กิโลกรัม (ประมาณขวดน้ำลิตร 2 ขวด)
- T - No Twisting (ห้ามบิดตัว): การเอี้ยวตัวหยิบของด้านหลัง หรือบิดเอวแรงๆ จะทำให้เกิดแรงดันมหาศาลที่รอยปริแตกของหมอนรองกระดูก
- ห้ามนั่งต่อเนื่องนานๆ: การนั่งคือท่าที่หมอนรองกระดูกรับน้ำหนักมากที่สุด ควรตั้งนาฬิกาปลุกให้ลุกเดินเปลี่ยนอิริยาบถทุกๆ 45 นาทีครับ
ข้อแนะนำที่ควรทำ (Do's)
- ลุกจากเตียงด้วยท่า "ท่อนซุง" (Log-roll technique): เมื่อต้องการลุกจากเตียง ให้ตะแคงตัวไปด้านข้างก่อน ห้อยขาลงข้างเตียง แล้วใช้แขนดันตัวลุกขึ้นตรงๆ เพื่อไม่ให้กระดูกสันหลังบิดตัว
- เดินบ่อยๆ แต่เดินสั้นๆ: การเดินคือการทำกายภาพบำบัดที่ดีที่สุดหลังผ่าตัดครับ ช่วยให้เลือดไหลเวียนไปเลี้ยงเส้นประสาทและลดการเกิดพังผืด (Scar tissue) ได้ดีมาก
อย่างไรก็ตาม เนื่องจากสภาวะของผู้ป่วยแต่ละรายมีความแตกต่างกัน และกระบวนการตัดสินใจรักษาควรได้รับการพิจารณาเป็นรายบุคคล ความเหมาะสมในการผ่าตัดกระดูกสันหลังผ่านกล้องเอ็นโดสโคปอาจไม่เหมือนกันในผู้ป่วยทุกราย ดังนั้น การปรึกษาแพทย์เฉพาะทางด้านกระดูกสันหลังเพื่อรับการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดจึงเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดครับ
เอกสารอ้างอิง
- Yin, S., et al. (2018). "Prevalence of Recurrent Herniation Following Percutaneous Endoscopic Lumbar Discectomy: A Meta-Analysis." Pain Physician. [Link]
- Oosterhuis, T., et al. (2014). "Rehabilitation after lumbar disc surgery." Cochrane Database of Systematic Reviews. [Link]
- Carragee, E. J., et al. (2003). "Clinical outcomes after lumbar microdiscectomy in patients with a broad-based disc herniation." The Spine Journal. [Link]
